Over KVHV - Prominenten

Van Severen Joris

Joris Van SeverenJoris Van Severen werd geboren te Wakken op 19 juli 1894 uit een Westvlaamse notabele familie. Van huis uit was Van Severen Franstalig en zijn vader was eerst notaris en burgemeester van Wakken. Toch zou Van Severen flamingant worden onder invloed van dorpspastoor Hugo Verriest. Humaniora aan het jezuïetencollege Sint-Barbara te Gent (Retorica 1912). Hij studeerde rechten aan de Rijksuniversiteit te Gent en was actief in de Vlaamse studentenbeweging. Aan de universiteit was lid van de Rodenbach’s Vrienden, de voorloper van KVHV-Gent en leerde zo onder andere Joris Lannoo kennen. Hij werd praeses in 1912. Zijn studie werd onderbroken door de Eerste Wereldoorlog. Vervulde in 1917-1918 een rol in de leiding van de Frontbeweging. In het leger onderluitenant geworden, werd hij omwille van zijn flamingantische actie gedegradeerd, achter het front geplaatst en later naar het front teruggeroepen.

Op 20 november 1921 werd hij tot kamerlid gekozen voor het arrondissement Roeselare-Tielt op de lijst van ‘Het Vlaamsche Front’. Gaf van 1921 tot 1924 Ter Waarheid uit, een aanvankelijk algemeen- Vlaams, maar later uitsluitend katholiek Grootnederlands maandblad. Wijdde zich aan de studie van de doctrine die hij stilaan Vlaams-nationalisme begon te noemen. Was eerst voorstander van een zelfstandig Vlaanderen, maar breidde zijn ideeën geleidelijk uit tot Groot-Nederland. Ten opzichte van de sociale problemen ontwikkelde hij zijn standpunten onder de naam van solidarisme, dat van 1930 af nationaal-solidarisme zou heten. In ‘Het Vlaamsche Front’ kon dienaangaande echter geen eenstemmigheid worden bereikt. Bovendien werd Van Severen in 1929 niet herkozen.

Joris Van SeverenDe tegenstellingen leidden tot een scheuring, waarop Van Severen op 6 oktober 1931 het ‘Verbond van Dietsche Nationaal-Solidaristen’ (Verdinaso) oprichtte. Die beweging weigerde aan de parlementaire actie deel te nemen en zocht een andere methode, die in de loop der jaren herhaaldelijk evolueerde. Op 10 mei 1940 werd Van Severen in zijn huis te Brugge gearresteerd door de Belgische staatsveiligheid, naar de gevangenis aldaar overgebracht en nadien naar Frankrijk gevoerd, waar hij samen met andere gedetineerden te Béthune aan de Franse gendarmen werd overgeleverd. Men voerde de groep naar Abbeville. Toen de Duitsers op 20 mei 1940 de stad naderden, ontstond er paniek bij de Franse soldaten, die de gevangenen in groepjes van drie naar buiten riepen en fusilleerden. Om het bloedbad stop te zetten trad Van Severen uit eigen beweging buiten, gevolgd door zijn vriend Jan Rijckoort. Hij werd neergeschoten, terwijl Jan Rijckoort met bajonetsteken werd afgemaakt. Ze werden door de Duitsers op het kerkhof van Abbeville begraven.

Joris Van Severen is altijd een teken van tegenspraak geweest. Reeds tijdens de Eerste Wereldoorlog dacht hij meer aan een directe actie, waarbij hij zich liet inspireren door de militaire methoden en de staatsgrepen die gewoonlijk door een minderheid worden ondernomen (o.a. in het bolsjevistische Rusland en in het fascistische Italië). Hij nam nadien weliswaar aan de parlementaire actie deel, maar deed zulks op zijn eigen manier.

Joris Van SeverenVan Severen, die in 1925 het ‘Katholiek Vlaamsch Nationaal Verbond’ in West-Vlaanderen mee had helpen oprichten, trad in mei 1930 af als hoofdman, omdat hij er niet voldoende vertrouwen inzijn leiderschap aantrof. De belangrijkste tegengroep werd gevormd door de federalisten, die het bereiken van een federalistisch stelsel in België als einddoel stelden en voorstanders bleven van een parlementaire actie. Van Severen meende de volheid van zijn ideeën te kunnen realiseren door de oprichting van het Verdinaso. Deze beweging, die op WestVlaanderen steunde, maar zich geleidelijk over het Vlaamse land, nadien over Nederland en over Wallonië ontwikkelde, onderging een evolutie in de richting van een meer realistische houding, waarbij twee hoofddoeleinden duidelijk naar voren kwamen: het vestigen van het ‘Dietsche Rijk’ door de vereniging van Nederland, België en het Groothertogdom Luxemburg en door het vestigen van een politieke en sociale orde, gesteund op de corporatieve gedachte en strevend naar de oprichting van een politiek orgaan van vertegenwoordiging, de StatenGeneraal genaamd. Aldus liet Van Severen het separatisme varen en kwam hij in een nog grotere tegenstelling te staan tot het in 1933 opge­richte ‘Vlaamsch Nationaal Verbond’ (VNV). Die evolutie dient te worden gezien in het raam van de tijd. Men kan ze slechts begrijpen, indien men het vertrekpunt niet uit het oog verliest, nl. de actie van de Vlaamse soldaten aan het IJzerfront. Dat in die actie een opstandige ondergrond lag, is onbetwistbaar.

Joris Van SeverenHoewel Van Severen zich in het Parlement scherp had uitgesproken tegen de Belgische staat, kwam hij na enkele tijd tot de overtuiging dat een daarop gerichte actie steriel zou zijn. Het federalisme verwierp hij, maar hij was voorstander van een ver doorgedreven deconcentratie en decentralisatie, deze laatste steunend, niet op de thans bestaande provincies, maar op de hergroepering van de vroeger bestaande vorstendommen (bijv. het graafschap Vlaanderen en het hertogdom Brabant).

Zijn methode werd steeds meer die van de geleidelijkheid, zodat hij in 1938 voorstelde tussen België, Nederland en Luxemburg een economische unie tot stand te brengen (voorbode van Benelux) en een militair verbond, dit laatste met het oog op het dreigend oorlogsgevaar. Het Verdinaso legde er zich op toe sterk agerende kernen te vormen, niet alleen gewestelijk, maar ook in de structuren waar zij invloed konden doen gelden. Van Severen had een sterke invloed op zijn volgelingen, van wie hij de grootste zelfverloochening eiste. Hij legde de nadruk op de politieke vorming, uitgaande van het besef dat in ons land een politieke traditie ontbrak. Steeds meer zag hij in die vorming zijn voornaamste taak. Die invloed ging ver boven het strikt gedisciplineerde Verdinaso uit. De oorlog heeft de verdere ontwikkeling ervan onderbroken en de kleine groepen die na de oorlog ontstonden slaagden er niet in de aandacht op zich te trekken.

Logo VerdinasoTijdens de mobilisatie die in september 1939 begon, richtte Van Severen, met personen uit alle strekkingen, het Verbond van Nationale Zelfstandigheid op. Duidelijk was ook zijn toenadering tot het door Hendrik de Man geformuleerde nieuwe socialisme. In Nederland was intussen het Verdinaso onder een andere naam zelfstandig geworden, waarbij het ook, met volledige instemming van Joris Van Severen, de tot dan toe gebruikte terminologie goeddeels prijsgaf. Na de versmelting met een andere groep, heette het verbond in Nederland voortaan Het Verbond der Nederlanders.Wat blijft er van Van Severens betekenis over? Allereerst de oproep tot verruiming van de Vlaamse Beweging tot een actie die voor het geheel van de Nederlanden van belang is. Volgens die opvatting keerde hij zich scherp tegen wat in die tijd het ‘flamingantisme’ werd genoemd. Hij wenste die actie te zien, los van de taalbeweging. Verder is er de gedachte aan een sociale en politieke ordening. Zij dient eveneens gezien te worden in het raam van de tijdsomstandigheden, toen het Parlement al te veel geschoeid was op 19e-eeuwse denkbeelden, terwijl het de sociale groepen aan organisatie ontbrak. De evolutie die sindsdien in België en Nederland heeft plaatsgehad, zou die actie op dit ogenblik in een ander licht kunnen doen zien.

Van Severen was een boeiende persoonlijkheid, volkomen onbaatzuchtig, zeer moedig, strevend naar verfijning. Zijn vrijwillig offer in Abbeville is daar een gedenkwaardige bekroning van.