De Hoogmis van Sint-Middenstand en de Zalige Middelmatigheid

Geplaatst op Donderdag, 24-12-15 om 23:01:34

Blog > De Hoogmis van Sint-Middenstand en de Zalige Middelmatigheid

 

Of sta ons toe verder uit te weiden, we hebben namelijk redenen om ons vragen te stellen bij de huidige visie op Kerstmis...

 

Concepten als 'prettige feesten' of het nog legere 'seasons greetings' zeggen uiteraard genoeg: we zitten volop in het 'feestseizoen'. De hele maand december wordt men in elk aspect van het dagelijkse leven overstelpt met dennengeur, ironisch lelijke truien en pakjes in sneeuwlandschap. En voor een keer is de baarddrager met half-onverstaanbare keelklanken geen jihadi maar een amerikanistisch figuur dat de jeugd van pakjes en ouders van een excuus voor overdrijving voorziet.

 

Laat ons de pakjes en de maaltijd laten voor wat het is: de bijkomstigheid van een belangrijker feit, namelijk de gemeenschap en traditie. Baanbrekend socioloog Emile Durkheim duidde aan het begin van de vorige eeuw het belang van de gewoonte en de gemeenschap. Verguisd door radicalen van beide zijden, meende Durkheim dat de meerwaarde van het religieuze in de maatschappij lag in zijn verbindende kracht, de opbouw en structurering van een Gemeinschaft in plaats van een geatomiseerde Gesellschaft. Met andere woorden, feesten als Kerstmis en de oorspronkelijke traditionele kadering ervan als familiefeest, eventueel vergezeld van een (middernacht)mis, is in essentie het vieren van de eigen kleine en bredere gemeenschap in het aanschijn van het eeuwige, of men dat nu religieus kaderen wil of niet.

 

Belangrijker nog is de these van Réné Girard, waarbij het religieuze inherent vervlochten zit met de menselijke psyche en gewoonten. Waar interne strijd om materieel welzijn en status zorgen voor scheuring in de gemeenschap, brengt een externe vijand de redding. Als letterlijke zondebok die geofferd wordt voor de zonden des werelds, zorgt hij voor het herstel van de interne orde en vrede. De blijvende erfenis is dan ook de idee van deze sacrale opoffering. Met andere woorden: centraal in religie, en vooral het christendom, staat de nood en het feit van de opoffering voor de gemeenschap.

 

Anderzijds moeten we constateren dat een filosofischere of religieuze kijk op Kerstmis tegenwoordig not done is. Zoals Scruton stelde, heeft de afgelopen eeuw ons tegelijk versterkt en gebroken. Een eerste seculariseringsgolf rationaliseerde het maatschappelijk bestuur en bracht een openheid tegenover andere meningen die de heersende gedachten niet in gedrang bracht, integendeel. Een tweede, diepere golf zette Europa echter in haar hemd. Geloof als aftandse erfenis, traditie als nutteloze bijzaak en de gemeenschap als ballast voor het omnipotente en vrije individu. Met als ultiem resultaat een knagende honger naar hetgeen mensen samenbrengt en doet nadenken.

We zijn met andere woorden afgesneden van wat voor ons kwam. Een flitsende moderniteit heeft de trage en organisch gegroeide gewoontes stilaan weggeruimd. Het basisidee van de Verlichting, het vervangen van een religieus wereldbeeld en moralistisch systeem heeft duidelijk gefaald in het aanbieden van een alternatief. Wat zich duidelijk aftekent in een wegwerpcultuur voor goederen en mensen of het populariseren van een relativistisch amoralisme. Wie durft immers nog de waarheid te claimen als we allemaal kunnen doen waar we zin in hebben, zolang de schade niet rechtstreeks aanwijsbaar is?

 

Anderzijds moet ook niet direct met de vinger gewezen worden naar wat buiten ons ligt. Zelfs de Kerken (en vooral de lagere treden op de ladder) zijn in de tred gevolgd met een soort geseculariseerd humanisme als moralistische therapie voor wie zich niet al te veel wil binden. Het falen van de instituties moet volgens Dreher leiden tot een 'Benedictijnse optie', het vormen van kleinere gemeenschappen die zich bewust afkeren van de heersende opinies en door zich af te zonderen hun waarden en gewoonten willen vrijwaren. Maar het hoeft niet zo extreem te zijn. Hebben we immers niet onze eigen benedictijnen in onze familie en naasten, die elk jaar de eigen gewoonten en die van de vorige generaties verderzetten in dit seizoen?

 

 

Wat is Kerstmis dan? Het kerstcadeau zien als een afleiding van het offer is een aanmatigende gemakkelijkheidsoplossing. Niks van dat alles. Het gaat om de gemeenschap, het lidmaatschap van een entiteit die het eigen ik overstijgt. Maar bovenal is er de grotere waarheid, het besef tot een idee te behoren dat het eigen ik overstijgt, in diepe verbondenheid met familie en naasten, maar ook zij die voor en na u zullen komen.

 

Onze raad in deze dagen? Laat het sociale conformisme voor wat het is, zet een streep onder het kapot seculariseren van Kerstmis en relativeer wat blinkt in en onder die spar in de woonkamer. Vandaag dient de gemeenschap en het hogere centraal te staan.